Budowa instrumentu

FLETNIA PANA – to instrument muzyczny z rodziny aerofonów wargowych. Powstawał podobnie jak bęben równolegle w różnych częściach świata: wyspach Pacyfiku, Ameryce Płd.,Bliskim i Dalekim Wschodzie, Afryce oraz w Europie. Dawniej był to instrument pasterski, dziś to uznany instrument chętnie wykorzystywany w repertuarze klasycznym, rozrywkowym i folkowym . Na popularność fletni wpływ ma prosta budowa, niespotykana barwa dźwięku, oraz nieskomplikowana technika gry, co jest szczególnie ważne dla początkujących muzyków.

Od dawna do budowy fletni stosowano wiele materiałów np. drewno, trzcinę, glinę, kości, kamień i metal. Obecnie wraz z rozwojem technologicznym stosuje się wiele innych materiałów jak wiele rodzajów tworzyw sztucznych, szkła czy metali lekkich.

Różne były także sposoby konstruowania instrumentu. Były więc fletnie jedno-, dwu- i trzyrzędowe, z rurkami ułożonymi w linii prostej lub łukowato. Inwencja pierwszych budowniczych fletni nie była w zasadzie niczym ograniczona, nawet czystością brzmienia czy stroju.

Fragment Inkaskiej fletni wykonanej ze złota

Fletnia Pana to najstarszy dęty instrument muzyczny świata. Technika gry polega na dmuchaniu w poszczególne rurki, które różnią się między sobą długością czyli wysokością słupa powietrza. Każda rurka to jeden dźwięk. Trudność gry polega na trafieniu w odpowiedni dźwięk, a jeśli dźwięki są od siebie znacznie oddalone trudność jest jeszcze większa. Z tego pewnie powodu dawni konstruktorzy instrumentów chcąc ułatwić grę, wymyślili instrumenty fletowe czyli piszczałki, fujarki itp. które składają się z jednej rurki z otworami palcowymi, które zastępują poszczególne rurki fletni. Początkowo flety miały podobnie jak fletnia zadęcie krawędziowe /andyjska quena, japoński shakuhachi / później wprowadzono gwizdek czyli kanał powietrzny i okienko, które zdecydowanie ułatwiły zadęcie. Ostateczne stadium rozwoju fletów krawędziowych współcześnie odnajdziemy we fletach poprzecznych, a fletów "gwizdkowych" we fletach prostych.

Dwurzędowa andyjska zampoña wykonana z trzciny

Tak więc można powiedzieć, że Fletnia Pana została odrzucona z instrumentarium w wielu rejonach świata na rzecz łatwiejszych w użyciu fletów. Nie mniej jednak w wielu rejonach fletnia przetrwała do dnia dzisiejszego. Rejonami świata słynącymi z muzyki granej na fletni są dziś kraje andyjskie: Peru, Ekwador i Boliwia oraz w Europie: Rumunia i Mołdawia.

Rumuńska fletnia Nai

Rumunia to kolebka światowego rozwoju muzyki granej na fletni. W kraju tym fletnia Pana jest ważnym instrumentem ludowym. Jednak wirtuozeria gry wielu muzyków i grany repertuar wykraczają poza ramy muzyki ludowej. Rumuńska fletnia nosi nazwę "Nai" i ma łukowatą konstrukcję z charakterystyczną stopką u dołu instrumentu, która zasłania dolne otwory rurek. Rurki wykonane mogą być z bambusa, drewna lub trzciny.  Instrument tego typu jest dziś używany przez profesjonalnych muzyków. Nawet muzycy z krajów latynoskich zaczęli używać instrumentów o takiej konstrukcji.

Dlaczego długie rurki z prawej strony ?

To pytanie zadaje mi wielu muzyków grających na fortepianie, harmonijce ustnej i innych instrumentach gdzie niskie tony są z lewej strony. Wszyscy oni oczywiście chcą aby im zrobić instrument z długimi rurami z lewej strony. Tłumaczę więc, choć wielu nie chce dać się przekonać, że nie jest ważne jak mamy w głowie ułożoną skalę dźwięków, tylko która ręka jest nas bardziej precyzyjna. Z reguły jest to ręka prawa i to ta ręka powinna trzymać instrument za długie rurki. . Musimy sobie uzmysłowić, że fletnię nie  trzymamy oburącz. Instrument trzymamy jedną ręką za długie rurki a druga ręka tylko podtrzymuje lekko instrument na wysokości rurek krótkich. To ręka trzymająca długie rurki jest odpowiedzialna za precyzyjne przesuwanie instrumentu. Nie zapominajmy, że obok zadęcia największą trudnością w grze na fletni jest właśnie precyzyjne przechodzenie między rurkami-dźwiękami. Zachęcam więc osoby praworęczne do odwrócenia sobie w głowie skali dźwięków, gdyż jest to łatwiejsze niż nauczenia precyzji ręki lewej.